Theory of Mind: denken over denken, willen en voelen De ontwikkeling van een nieuwe test voor kinderen

Omschrijving

In dit artikel wordt een nieuwe test besproken die de ontwikkeling van Theory of Mind bij kinderen van 3 tot ongeveer 10 jaar in kaart brengt: het ToM-takenboek. Het begrip Theory of Mind (verder afgekort als ToM) verwijst naar de impliciete theorie die mensen hebben over hoe de menselijke geest werkt en over hoe en waardoor menselijk gedrag wordt bepaald. Meer concreet verwijst ToM naar de vaardigheid van mensen zich te kunnen verplaatsen in gevoelens, gedachten, wensen en bedoelingen van anderen.
Het artikel begint met een korte theoretische bespreking van het begrip ToM. Tevens wordt een kort overzicht gegeven van wat bekend is over de ontwikkeling van deze vaardigheid bij kinderen met en zonder een autisme spectrum stoornis (verder afgekort als ASS).Vervolgens wordt besproken hoe deze nieuwe test eruit ziet en worden een aantal recente onderzoeksgegevens gepresenteerd. Tot slot wordt nader ingaan op de mogelijkheden die dit instrument in de toekomst kan hebben voor de klinische praktijk.

Summary This article describes a new instrument that measures the development of Theory-of-Mind abilities in children from 3 through 10 years of age: the ToM-taskbook.The concept Theory-of-Mind (abbreviated as ToM) refers to our implicit theory about the human mind and about the factors that determine human intentional behaviour. More concretely, it refers to the ability to attribute mental states – such as feelings, desires, beliefs and intentions- to others and oneself.The article starts with a short theoretical description of ToM and a short summary of research data on the development of this ability in children without and with Autism Spectrum Disorder (ASD).The article continues with the description of the new instrument and presents recent research data found with this instrument. Finally, it will be discussed whether the ToM-taskbook, initially developed for (longitudinal) research, can also be used in clinical practice.

Wat is Theory of Mind?
Het begrip Theory of Mind (verder afgekort als ToM) verwijst naar de vaardigheid van mensen zich te kunnen verplaatsen in gevoelens, gedachten en bedoelingen van anderen. Dit gebeurt door middel van de zogenaamde mental states of, in het Nederlands, mentale processen.
Door ons te verplaatsen in de mentale processen (de binnenkant) van anderen, kunnen we gedrag (de buitenkant) begrijpen en voorspellen. Immers, wat iemand doet wordt voor een groot gedeelte bepaald door wat hij of zij denkt, wil en voelt en in veel mindere mate door de feitelijke situatie of gebeurtenissen. Ons verplaatsen in de binnenwereld van anderen doen we voortdurend, als vanzelf en zonder dat we ons daar altijd zo van bewust zijn. Dat blijkt ook wel uit ons taalgebruik waarin we ook steeds verwijzen naar die mentale processen, bijvoorbeeld met woorden als denken, wensen, hopen en verwachten. We doen dit niet alleen bij onszelf, maar ook bij anderen, bij baby’s en zelfs bij dieren.
Bijvoorbeeld als een hond aan de deur krabt, wordt dit geïnterpreteerd als: hij wil naar buiten toe, want hij moet dringend een ‘boodschap’ doen. De vaardigheid om ons te verplaatsen in anderen is een belangrijke voorwaarde voor het begrijpen van de sociale omgeving en voor het vertonen van sociaal vaardig gedrag (Astington & Jenkins, 1995). Immers, zonder een ToM kan een kind zich niet inleven in de gevoelens en gedachten van anderen en ook niet begrijpen dat die gedachten en gevoelens van anderen uniek zijn. Door ons te verplaatsen in de binnenwereld van anderen, zijn we beter in staat ons eigen gedrag af te stemmen op het gedrag van anderen.