Seksualiteit binnen het autistisch spectrum: een (v)erkenning

Omschrijving

In dit artikel wordt vanuit de dagelijkse praktijk van de autismehulpverlening aan het seksueel functioneren van personen met autistisch spectrum problematiek aandacht besteed. Allereerst wordt de reguliere (“normale”) menselijke seksuele ontwikkeling kort samengevat, als kader waarbinnen het seksueel functioneren van personen met een autistisch spectrumstoornis wordt geplaatst.Vervolgens wordt aandacht besteed aan autismespecifieke seksuele casuïstiek.
Tot slot volgen aanbevelingen tot autismespecifieke diagnostiek, begeleidings- en behandelingsinterventies.

Summary Stemming from the daily practice of autismcounselling this article pays attention to the sexual functioning of persons with autism spectrum disorder. First, the regular (“normal”) sexual development is briefly summarized as a frame in which the sexual functioning of persons with autism spectrum disorder is placed. Next, attention is paid to autismspecific sexual case studies. Finally, recommendations are given concerning autismspecific diagnostics, counselling- and therapeutical interventions.

Inleiding
Als GZ psycholoog binnen het volwassenenteam van Centrum Autisme Noordelijk Zuid-Holland en hoofdbehandelaar binnen de woonwerkgemeenschap voor personen met een autistisch spectrumstoornis De Meander te Noordwijkerhout, word ik regelmatig geconfronteerd met hulpvragen omtrent de seksuele ontwikkeling en seksuele problemen van (jong) volwassenen met een stoornis binnen het autistisch spectrum. Vanwege inhoud en aard van de specifieke problematiek van deze doelgroep, wijkt men hierdoor veelal af van de wijze waarop vorm en inhoud worden gegeven aan seksualiteit. Dit leidt voor de betrokkenen en hun omgeving regelmatig tot emotionele en praktische problemen. Deze situatie geldt voor zowel de verstandelijk beperkten als voor hen die intellectueel (boven)-gemiddeld functioneren.

Vanuit literatuur en dagelijkse praktijk blijkt dat het realiseren van de juiste autismespecifieke voorwaarden waaronder de persoon met een autistisch spectrumstoornis (ASS) wordt benaderd, problemen kunnen beperken of voorkomen. Dit preventieve element binnen de ASS hulpverlening zou naar mijn mening ook met betrekking tot seksualiteit en seksueel functioneren van cruciaal belang kunnen zijn.
Preventief handelen betekent, gezien het onderwerp van dit artikel, de autistische seksuele problemen een stap voor zien te blijven, of deze tenminste als zodanig herkennen. Dit vereist mijns inziens echter allereerst kennis van de reguliere seksuele ontwikkeling, inclusief de daarbinnen geldende functies en disfuncties. Waar wijkt het autistische seksuele gedrag van af? Wat is de norm? Wat is normaal? Is een geconstateerde afwijking altijd autismespecifiek of ook wel eens niet autismegebonden? Vanwege deze vragen volg ik momenteel de postacademische opleiding tot seksuoloog. Seksuologische hulpverlening vereist daarnaast ook aandacht voor de (verborgen) persoonlijke (seksuele) geschiedenis, gehanteerde normen, waarden en grenzen van de betrokken cliënt met ASS problematiek en diens opvoeders, begeleiders en/of partner.