Autismespectrumstoornissen en verstandelijke beperking

Omschrijving

Een aanzienlijk deel van de mensen met een autismespectrumstoornis, ASS, is tevens verstandelijk beperkt. Andersom benaderd, een eveneens aanzienlijk deel van de mensen met een verstandelijke beperking vertoont tevens een ASS. In ieder geval wat betreft etiologie kan deze samenhang geen toeval zijn. Betoogd wordt dat gemeenschappelijke nietprimair genetische cerebraal-organische oorzaken hier een belangrijke rol moeten spelen. De grote consequenties van het dually diagnosed zijn,worden besproken. Naast de voor een ASS specifieke gedragseigenaardigheden zien we veel half- en niet-specifiek probleemgedrag zoals zichzelf pijn doen/verwonden. De opvoeding en scholing van deze categorie mensen moeten uitdrukkelijk gestoeld zijn op het cumulatieve effect van beide handicaps.

Summary 
A high proportion of individuals with an autism spectrum disorder,ASD, also is intellectually disabled. On the other hand, a high proportion of individuals with intellectual disability also has an ASD.With regard to the aetiology this association cannot be coincidental. Instead of primary genetic causes, more or less secondary cerebralorganic causes must play a prominent role. Being dually diagnosed has extensive consequences: many half- and non-specific problems as self-injurious behaviour are shown; child rearing and education have to take full account of the cumulative effect of both handicaps.

1. Inleiding
Enkele vroege, Nederlandse studies probeerden reeds de aandacht te vestigen op het relatief zeer frequent voorkomen van ‘autisme’ bij mensen met een verstandelijke beperking (Hoejenbos, 1963; Assink, 1976). In 1979 verscheen het inmiddels wereldvermaarde artikel van Wing en Gould betreffende de Camberwell-studie. Meer studies volgden. Het moest echter tot midden jaren negentig van de vorige eeuw duren voor de samenhang verstandelijke beperking-autismespectrumstoornissen (ASS), en dus deze dually diagnosed categorie personen, brede aandacht kreeg. Ook thans nog is het echter onthutsend hoe frequent onwetendheid over deze samenhang voorkomt; zie bijvoorbeeld het onderzoeksverslag van Thys en Roeyers (2003) over de situatie in Vlaanderen. De bijzonderheden en consequenties van dit dubbel gediagnosticeerd zijn, worden in dit artikel besproken.

2. Verstandelijke beperking
Hoewel we tegenwoordig een verstandelijke beperking eerder als een ontwikkelingstekort, dan als een (psychiatrische) ontwikkelingsstoornis zien – dit in tegenstelling tot ‘autisme’ – is ‘zwakzinnigheid’ nog steeds opgenomen in de psychiatrische classificatiesystemen. De DSM-IV-TR (APA, 2000) definieert Zwakzinnigheid als een ontwikkelingsstoornis waarvoor de volgende criteria gelden (Nederlandse vertaling: Koster van Groos, 2001):
A Verstandelijk duidelijk onder het gemiddelde functioneren: een IQ van ongeveer 70 of lager bij een individueel toegepaste IQ-test (bij zeer jonge kinderen op basis van een inschatting van een verstandelijk significant onder het gemiddelde functioneren).
B Gelijktijdig aanwezige tekorten in of beperkingen van het huidige aanpassingsgedrag (dat wil zeggen of betrokkene er in slaagt te voldoen aan de standaarden die bij zijn of haar leeftijd verwacht kunnen worden binnen zijn of haar culturele achtergrond) op ten minste twee van de volgende terreinen: communicatie, zelfverzorging, zelfstandig kunnen wonen, sociale en relationele vaardigheden, gebruik maken van gemeenschapsvoorzieningen, zelfstandig beslissingen nemen, functionele intellectuele vaardigheden, werk, ontspanning, gezondheid en veiligheid.