Autisme en afwijkend taalgebruik: Wat heeft autisme mij daarmee te zeggen?

Omschrijving

Iemand met een zeer lichte autistische aanleg behoeft doorgaans geen problemen te hebben met het begrijpen en produceren van taal. Maar er zijn momenten waarop deze faculteit plotseling en kortstondig wegvalt. In onderstaand artikel gaat drs. ir. J.G.T. van Dalen in op de aard van deze uitvalsverschijnselen.

Mensen met een autistische aanleg zijn voor hun omgeving veelal herkenbaar aan de wijze waarop met taal wordt omgegaan en dit geldt zeker voor degenen met een ernstige autistische handicap. Er is echter een grote groep van mensen met een zodanige taalvaardigheid dat de relatie met autisme niet snel gelegd wordt.
Dit artikel is geschreven door iemand met een zeer lichte autistische aanleg die doorgaans geen problemen heeft met het begrijpen en produceren van taal. Maar er zijn momenten in mijn leven geweest (die ik me goed herinner) waarin het mechanisme van de taal het om de een of andere reden plotseling en kortstondig heeft laten afweten en tot situaties heeft geleid die zowel mij als mijn omgeving voor een raadsel hebben gesteld. 
In dit artikel wordt geen aandacht besteed aan mogelijke kleine variaties in het normale taalgebruik die bij mij wel aanwezig zullen zijn, maar wordt er nader ingegaan op de aard van de plotselinge uitvalsverschijnselen. Aan de hand van voorbeelden met lezen, schrijven, spreken en luisteren zullen deze verschijnselen nader toegelicht worden. 
Ik hoop met de hiernavolgende voorbeelden aan te tonen dat de markante veranderingen in de taalvaardigheid, de tijdelijke teloorgang die inmiddels voor mij niet meer zo raadselachtig is, iets wezenlijks te zeggen hebben over de aard van autisme.

1. De telefonische mededeling
Ik zit in een kantoorsituatie en het is ’s morgens vroeg, nog niet iedereen is aanwezig. De telefoon gaat en een stem zegt: “Wil je zeggen dat die en die wat later komen?” Ik hoor mezelf antwoorden “Ik begrijp er niets van”, waarop de stem aan de andere kant van de lijn zegt “Wat valt daar nou aan te begrijpen?” 
2. Het sollicitatiegesprek 
Ik ben voor een sollicitatiegesprek uitgenodigd. De schriftelijke ronde heb ik goed doorlopen en het ziet er veelbelovend uit. Het eerste gesprek, dat een uur duurt, verloopt dusdanig goed dat er al afspraken omtrent salarisschaal en indiensttreding gemaakt worden. Aan het einde van het uur zegt mijn toekomstige chef “Ik heb voor de formaliteit nog een afspraak geregeld met mijn baas. Hij wil alleen maar even zien met wie hij in de toekomst te maken krijgt”. Hij brengt me naar een andere kamer en laat me met hem alleen. Tot mijn verrassing ben ik letterlijk met stomheid geslagen en kan niet alleen geen woord uitbrengen, er schieten me zelfs geen woorden te binnen. Korte tijd later sta ik weer buiten.