Autisme als contextblindheid

Omschrijving

De drie bekende neurocognitieve verklaringsmodellen van autisme (theory of mind, centrale coherentie en executieve functies) hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan een beter begrip van de autismespectrumstoornissen, maar slagen er niet in om te beantwoorden aan alle criteria voor een goede (neuro)psychologische theorie van autisme. Dat betekent dat autisme gekenmerkt wordt door ofwel een combinatie van tekorten op elke van deze drie concepten, ofwel een ander deficit. Omwille van het belang van contextuele sensitiviteit in allerlei cognitieve processen die juist bij autisme gestoord, minder vlot of minder efficiënt verlopen, formuleren we in dit artikel een hypothese die contextblindheid of een gebrekkige contextuele sensitiviteit centraal stelt in de verklaring van autisme. De hypothese is niet helemaal nieuw, maar benadrukt een aspect van de centrale coherentiehypothese van Uta Frith (1989) dat tot op heden te weinig aandacht heeft gekregen in zowel literatuur als wetenschappelijk onderzoek. Na een definiëring van het concept contextblindheid en de link met recente neurologische bevindingen inzake autisme, beschrijven we hoe contextblindheid de gedragskenmerken van autisme kan verklaren en hoe contextblindheid de gemeenschappelijke factor is in de andere bestaande verklaringsmodellen.

Summary 
The three well-known neurocognitive theories of autism (theory or mind, central coherence and executive functions) have made an important contribution to a better understanding of autism spectrum disorders. However, none of these accounts meets all the criteria for a good (neuro)psychological theory of autism. Autism can then be explained by either a combination of these deficits (a multiple deficit account) or by another single deficit that unifies the three dominant theories. Because of the importance of contextual sensitivity in several cognitive processes that are affected in autism (such as social cognitions, understanding of language, cognitive shifting) we propose a hypothesis that describes the autistic way of information processing as a lack of contextual sensitivity or “context blindness”. This hypothesis is not entirely new, but emphasises an aspect of the central coherence hypothesis, developed by Uta Frith (1989), that has been largely overlooked in both literature and scientific research, namely the ability to use context in sense making. In this article we will define context blindness, describe how it can explain the behavioural characteristics of autism and explain how it unifies the other theories of autism.

Volgens zowel wetenschappelijk onderzoek van de menselijke informatieverwerking als studies op het vlak van artificiële intelligentie speelt context een essentiële rol in verschillende cognitieve processen zoals aandacht, waarneming, begrijpen van taal en communicatie, sociale cognities, redeneren, probleemoplossing, generalisatie van kennis en vaardigheden en geheugen (Bradley en Dunlop, 2005). Hoewel iedereen een intuïtieve  otie heeft van context, is het niet eenvoudig om een éénduidige wetenschappelijke definitie te geven van het begrip. Definities van context verschillen naargelang het vakgebied (filosofie, psychologie, taalkunde, artificiële intelligentie). Een soort gedistilleerd gemiddelde van de vele definities is de volgende: context is alles in een bepaalde situatie (in de omgeving, op de achtergrond, …) dat de betekenis van iets (een zogenaamde ‘target stimulus’: een voorwerp, een handeling, een gebeurtenis, een woord, …) onthult en beïnvloedt. Context beïnvloedt betekenisverlening en als gevolg daarvan het gedrag van mensen. Volgens Kokinov (1995) verwijst context naar alles wat het gedrag van een mens of een systeem beïnvloedt in een specifieke situatie. In navolging van o.a. Ziemke (1997) en Kokinov (1997) onderscheiden we een externe en een interne context. De externe context is de situatie buiten de persoon (de omgeving) en de interne context verwijst naar de mentale toestanden binnen de persoon (diens stemming, verwachtingen, in het lange termijngeheugen opgeslagen kennis en concepten e.d.). Het valt op dat studies naar de invloed van context op de menselijke cognitie aandacht heeft voor veel aspecten die juist bij mensen met autisme verstoord worden.